CBM, kargo ve konteyner taşımacılığında yükün kapladığı hacmi gösteren metreküp değeridir. Kısaca uzunluk, genişlik ve yükseklik ölçülerinin çarpılmasıyla bulunur. Lojistikte amaç, yükün araçta, depoda ya da konteyner içinde ne kadar yer tutacağını net görmek ve maliyet hesabını daha doğru yapmaktır. Bir ürün hafif olsa bile çok yer kaplıyorsa taşıma fiyatı ağırlığa değil hacme göre şekillenebilir. Tam tersi durumda ağır fakat küçük hacimli bir yük için fiili kilo daha belirleyici olabilir. Nakliye firmaları genellikle gerçek ağırlık ile hacimsel ağırlığı karşılaştırır ve ücretlendirmede yüksek değeri dikkate alır. Hava taşımacılığında hacimsel ağırlık için santimetreküp değeri çoğu zaman 6000’e bölünür ve 1 metreküp yaklaşık 167 kg kabul edilir. Deniz yolu LCL yüklerde ise 1 metreküp ya da 1000 kg karşılaştırması yaygındır.
CBM Nasıl Hesaplanır?
CBM hesaplama için ürünün paketli haliyle uzunluğu, genişliği ve yüksekliği ölçülür. Ölçüler metre cinsindeyse formül oldukça sadedir: uzunluk x genişlik x yükseklik. Santimetre ile ölçüm yapıldığında çıkan sonuç santimetreküp olur ve metreküpe çevirmek için 1.000.000’a bölünür. Örnek olarak 120 cm uzunluk, 80 cm genişlik ve 60 cm yükseklik ölçülerine sahip bir koli ele alınsın. İlk işlem 120 x 80 x 60 şeklindedir. Sonuç 576.000 cm³ çıkar. Metreküpe çevirmek için 576.000 değeri 1.000.000’a bölünür. Koli hacmi 0,576 CBM olarak hesaplanır.
Birden fazla aynı üründe formüle adet bilgisi eklenir. Örneğin her biri 0,576 metreküp olan 10 koli, toplamda 5,76 metreküp yer kaplar. Pratik ölçü olarak 100 cm x 100 cm x 100 cm olan bir küp, 1 metreküp hacme eşittir. Ölçü ürün çıplak haldeyken değil, paletli, sandıklı ya da ambalajlı haliyle alınır. Streç, köşe koruyucu, tahta kasa ve palet payı toplam hacmi değiştirebilir.
Denizyolu CBM Hacim Hesabı Nasıl Yapılır?
Denizyolu taşımacılığında CBM hesaplama, parsiyel yüklerde fiyatlandırmanın en kritik adımlarından biridir. LCL yani konteynerin farklı gönderilerle paylaşıldığı taşımalarda hacim hesabı, yükün konteyner içinde kapladığı alanı gösterir. FCL yani tam konteyner yüklemelerinde ise kapasite planlaması için kullanılır.
Örnek olarak 150 cm uzunluk, 100 cm genişlik ve 80 cm yükseklik ölçülerinde bir yük düşünelim. Çarpım 1.200.000 cm³ eder. Değer 1.000.000’a bölündüğünde 1,2 metreküp bulunur. Deniz yolu parsiyel yüklerde taşıyıcılar çoğu zaman hacim ve ağırlığı birlikte inceler. Yük 1,2 metreküp olup 900 kg geliyorsa hacim tarafı ile ağırlık tarafı karşılaştırılır. Birçok deniz yolu LCL işleminde 1 metreküp, 1 ton mantığıyla değerlendirilir ve yüksek çıkan değer fiyatlandırmaya etki eder.
Deniz taşımalarında hacim hesabı yapılırken koli dışına taşan palet, streç, koruyucu çıta ve sandık payı gözden kaçırılmamalıdır. Ambalaj kalınlığı küçük görünse bile toplu yüklemelerde toplam metreküp değerini artırabilir. Yükleme planı hazırlanırken ölçülerin yuvarlanma şekli, taşıyıcının minimum ücret politikası ve liman masrafları da teklif toplamını etkileyebilir.
CBM Ne Zaman Kullanılır?
CBM, ihracat, ithalat, depolama, parsiyel taşıma, konteyner planlaması, navlun teklifi ve kargo maliyet hesabında kullanılır. Yükün araca sığıp sığmayacağı, kaç paletlik alan gerekeceği, konteynerin ne kadar dolacağı ve hangi taşıma modunun daha mantıklı olduğu hacim hesabıyla anlaşılır. 1 cbm, 1 m³ anlamına gelir. Ton karşılığı ise malın yoğunluğuna göre değişir. Pamuk, plastik ambalaj, tekstil ürünü veya boş teneke gibi hafif fakat hacimli mallar düşük kilo ile fazla yer kaplayabilir. Metal parça, mermer, cam ham maddesi gibi yoğun ürünlerde ise ağırlık daha belirgin hale gelir.
Fiyatlandırma katsayıları taşıma moduna göre farklılaşır. Hava kargoda 1 metreküp yaklaşık 167 kg kabulüyle hesaplanabilir. Karayolunda 1 metreküp çoğu işlemde 333 kg üzerinden değerlendirilir. Deniz yolu parsiyel taşımada 1 metreküp ile 1 ton kıyaslanır. Firma, hat, ülke ve hizmet türüne göre katsayı değişebileceği için teklif aşamasında kullanılan birim kontrol edilmelidir.
Konteyner Hacmi ve Yükleme Kapasitesi
Konteyner tarafında CBM hesaplama, iç ölçülerin çarpılmasıyla yapılır. Standart 20 feet konteynerlerde iç hacim yaklaşık 33 metreküp civarındadır. Standart 40 feet konteynerlerde değer yaklaşık 67 metreküpe yaklaşır. High cube tiplerde yükseklik arttığı için hacim de artar. Konteyner ölçüleri üreticiye ve ekipman tipine göre küçük farklar gösterebilir. Standart 20 feet için 33,2 metreküp kapasite, 40 feet için yaklaşık 67 metreküp değerleri sektörde sık kullanılan referanslardır. Bir konteynere kaç ürün sığacağı, tek ürün hacmi ile konteynerin kullanılabilir hacmine bağlıdır. Örneğin 40 feet bir konteyner 67 metreküp kapasiteye sahipse ve her ürün 0,5 metreküp yer kaplıyorsa teorik hesapla 134 adet ürün çıkar. Gerçek yüklemede kapı açıklığı, palet dizilimi, ürünün yönü, ağırlık dağılımı, boşluk payı ve istif güvenliği hesaba katılır. Teorik kapasite çoğu zaman tam doluluk anlamına gelmez.
Konteyner planlamasında ürünün istiflenebilir olması büyük avantaj sağlar. Sağlam koliler, aynı ölçüde paletler ve düzgün yükleme planı alan kaybını azaltır. Kırılgan, devrilme riski taşıyan ya da üstüne yük konulamayan ürünlerde kullanılabilir hacim düşer. Yükleme öncesi ürün çizimi, paket ölçüsü ve fotoğraf paylaşılması planlamayı daha sağlıklı hale getirir.
İstiflenemez Yük ve Birden Fazla Ürün Hesabı
İstiflenemez yüklerde hacim hesabı daha dikkatli yapılır. Ürün üstüne başka mal konulamıyorsa, konteynerde ya da araç içinde yukarıdaki boşluk pratikte kullanılamaz. Örneğin 150 cm uzunluk, 100 cm genişlik ve 80 cm yükseklikteki bir makine, üstü boş bırakılması gereken bir ürünse sadece kendi ölçüsüyle değil, kapladığı güvenli alanla değerlendirilir.
Bir konteynerin iç yüksekliği 240 cm iken söz konusu yükün üstüne istif yapılamıyorsa, araç içinde 150 x 100 cm taban alanı fiilen tüm yükseklik boyunca bloke edebilir. Böyle bir durumda operasyon ekibi gerçek hacim yerine kullanılan alanı dikkate alır. Hassas makineler, cam ürünler, mobilyalar, fuar ekipmanları ve özel sandıklar için ilgili yaklaşım sık görülür.
Karışık yüklemelerde her ürün ayrı ölçülür. Bir ürün 1 metreküp, diğer ürün 3 metreküp ise toplam hacim 4 metreküp olur. Farklı ebatlı kolilerde her satır ayrı hesaplanır ve adetle çarpılır. En doğru sonuç için ürün listesinde uzunluk, genişlik, yükseklik, adet, brüt kilo ve istif bilgisi yer almalıdır. Böyle hazırlanan liste, navlun teklifini hızlandırır ve yükleme günü yaşanabilecek sürprizleri azaltır.
