FCA teslim şekli, dış ticarette satıcının malları ihracat gümrük işlemleri tamamlanmış biçimde, alıcının belirlediği taşıyıcıya ya da teslim noktasına bırakmasını ifade eder. Mallar belirlenen yerde taşıyıcıya geçtiğinde risk alıcıya devredilir. Ana taşıma, navlun, sigorta, ithalat gümrüğü ve varış ülkesindeki masraflar alıcı tarafından yönetilir. FCA, kara yolu, hava yolu, deniz yolu, demir yolu ve karma taşımalarda kullanılabilen esnek bir Incoterms kuralıdır. Satıcının deposunda teslim varsa yükleme satıcıya aittir. Başka bir terminal ya da taşıyıcı noktası seçildiyse satıcı malı oraya getirir ve boşaltmaya hazır hale getirir.
FCA Teslim Şeklinin Unsurları
FCA teslim, üç temel unsur üzerine kurulur: teslim yeri, taşıyıcı ve risk devri. Teslim yeri sözleşmede açık yazılmalıdır. Fabrika, depo, liman terminali, hava kargo alanı, antrepo ya da taşıyıcı şubesi gibi net bir nokta seçilmezse masraf ve sorumluluk sınırı karışabilir. Satıcı ihracat gümrüğünü tamamlar ve ürünü belirlenen noktaya hazır eder. Alıcı ise taşıyıcıyı belirler, ana taşıma sözleşmesini yapar ve teslimden sonraki operasyonu takip eder. FCA kuralında sigorta zorunluluğu yoktur. Risk alıcıya geçtiği için alıcı sigorta kararını ticari güvence açısından değerlendirmelidir.
FCA Teslim Şekli Nasıl Yapılır?
FCA teslim şekli uygulanırken ilk adım satış sözleşmesinde teslim noktasını açık yazmaktır. Teslim yeri satıcının tesisi ise satıcı ürünü araca yükler. Teslim yeri başka bir nokta ise satıcı malı oraya taşır, taşıyıcının almasına hazır hale getirir. İşlem sırası genellikle ürünün hazırlanması, paketlenmesi, ihracat gümrük işlemlerinin tamamlanması, taşıyıcıya bildirim yapılması ve teslim belgesinin düzenlenmesi şeklinde ilerler. Alıcı taşıma firmasını seçer. Taşıyıcı ürünü teslim aldığında risk alıcıya geçer. Teslim anı belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Aksi halde hasar, gecikme ve eksik teslim durumlarında taraflar arasında yorum farkı doğabilir.
FCA’da Satıcının Sorumlulukları
FCA teslim şekli içinde satıcı, ürünün çıkış tarafındaki hazırlığını ve ihracat işlemlerini üstlenir. Satıcının sorumluluğu, malın belirlenen yerde taşıyıcıya teslim edilmesiyle sınırlanır. Sözleşmede teslim noktası ne kadar açık yazılırsa süreç o kadar rahat ilerler.
- Ürünü satış sözleşmesine uygun hazırlar.
- Ambalaj ve işaretleme işlemlerini yapar.
- İhracat gümrük işlemlerini tamamlar.
- Gerekli ihracat belgelerini düzenler.
- Malı kararlaştırılan teslim noktasına getirir.
- Teslim yeri kendi tesisi ise araca yükleme yapar.
- Teslim yeri başka bir nokta ise ürünü boşaltmadan hazır eder.
- Taşıyıcıya teslim anını belgeye bağlar.
- Alıcıya sevkiyat ve teslim bilgilerini iletir.
- Eksik belge kaynaklı gecikmeleri önlemek için evrakları kontrol eder.
FCA’da Alıcının Sorumlulukları
FCA teslim sonrasında alıcının sorumluluğu genişler. Alıcı, ana taşıma sürecini planlar ve mal taşıyıcıya geçtikten sonraki riskleri üstlenir. İthalat işlemleri, navlun, sigorta ve varış ülkesindeki masraflar alıcı tarafında değerlendirilir.
- Taşıyıcıyı seçer.
- Ana taşıma sözleşmesini yapar.
- Navlun bedelini öder.
- Teslimden sonraki riskleri üstlenir.
- Sigorta kararını verir.
- Varış ülkesindeki ithalat gümrüğünü yürütür.
- Vergi ve harçları karşılar.
- Teslim belgesini kontrol eder.
- Hasar halinde tutanak ve sigorta sürecini takip eder.
- Taşıyıcı bilgilerini satıcıya zamanında bildirir.
FCA’da Lojistik Firmanın Temel Sorumlulukları
Lojistik firma, alıcının belirlediği taşıyıcı ya da taşıma organizatörü olarak sürece girer. Teslim noktasında malı teslim alır, taşıma belgesini düzenler ve yükün sonraki taşıma planını yürütür. Malın teslim alınma saati, araç bilgisi, yükleme uygunluğu ve belge kontrolü dikkatle yönetilmelidir. Taşıyıcı, ürünü teslim aldığında risk alıcıya geçtiği için kayıtların doğru tutulması önemlidir. Hasarlı ambalaj, eksik koli, ıslak palet ya da uygun olmayan yükleme görünüyorsa teslim anında not düşülmelidir. Düzenli evrak akışı, gümrük ve taşıma sürecinde yaşanabilecek sorunları azaltır.
Türkiye Gümrük Mevzuatına Göre Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Türkiye’den ihracatta FCA teslim tercih edildiğinde satıcı, ihracat gümrük işlemlerini tamamlayacak taraf olarak hareket eder. Ürün GTİP kodu, fatura, çeki listesi, menşe bilgisi, ihracat beyannamesi ve gerekli izinler doğru hazırlanmalıdır. İhracata tabi özel izin, kontrol belgesi ya da teknik belge gerekiyorsa sevkiyat öncesi netleştirilmelidir. Alıcı taşıyıcıyı seçse bile Türkiye çıkışındaki gümrük hazırlığı satıcı tarafında kalır. Taşıyıcı bilgileri geç paylaşılırsa beyanname ve taşıma planı aksayabilir. Teslim yeri bir liman ya da terminal ise saha kuralları, giriş izinleri ve yük kabul saatleri kontrol edilmelidir. Dış ticarette belge uyumu, teslim şartı kadar önemlidir.
FCA Teslim Şekli Özellikleri
FCA, satıcıya EXW’den daha fazla, alıcıya ise DAP veya DDP’ye göre daha geniş sorumluluk veren dengeli bir teslim yapısıdır. Satıcı ihracat işlemlerini yapar. Alıcı ana taşıma tarafını üstlenir. Risk devri, mallar belirlenen yerde taşıyıcıya teslim edildiğinde gerçekleşir. FCA kuralı her taşıma türünde kullanılabilir. Konteynerli deniz taşımalarında FOB yerine daha uygun görülebilir, çünkü mal çoğu zaman doğrudan gemiye değil terminale teslim edilir. Incoterms 2020’de tarafların anlaşması halinde alıcının taşıyıcıdan satıcıya gemiye yükleme kaydı taşıyan konşimento düzenletmesi yönünde seçenek yer alır.
FCA Teslim Şeklinin Avantajları Nelerdir?
FCA teslim şekli, satıcı ve alıcı arasında daha net bir görev paylaşımı sağlar. Satıcı ihracat tarafındaki işlemleri bildiği için çıkış gümrüğü daha düzenli ilerleyebilir. Alıcı ise ana taşıma sürecini kendi lojistik ağıyla yönetir. Böylece navlun pazarlığı, taşıyıcı seçimi ve teslimat takibi alıcının kontrolünde kalır. FCA farklı taşıma modlarına uygundur. Kara yolu, hava yolu, demir yolu ve deniz bağlantılı sevkiyatlarda kullanılabilir. Satıcının tesisinde teslimde yükleme satıcı tarafından yapıldığı için EXW’ye göre alıcı açısından daha pratik bir yapı oluşur. Düzenli ithalat yapan firmalar için maliyet takibi daha kolay olabilir.
FCA Teslim Şeklinin Dezavantajları Nelerdir?
FCA teslim, alıcı için taşıma tarafında ciddi takip ister. Mal taşıyıcıya teslim edildiği anda risk alıcıya geçtiği için sonraki hasar, kayıp ve gecikmeler alıcı açısından önem taşır. Sigorta yapılmamışsa zarar doğrudan alıcıya yansıyabilir. Satıcı açısından en büyük risk, teslim yerinin ve yükleme sorumluluğunun belirsiz bırakılmasıdır. Satıcı tesisi dışında bir teslim noktası seçildiğinde boşaltma sorumluluğu satıcıya ait değildir. Yanlış yorum, terminalde ek masraf doğurabilir. Taşıyıcı bilgilerinin geç gelmesi de ihracat evraklarını ve sevkiyat saatini etkileyebilir.
FCA Fiyat Hesabı Nasıl Yapılır?
FCA fiyatı hesaplanırken ürün bedeline, satıcının teslim noktasına kadar üstlendiği giderler eklenir.
Örnek hesap şu şekilde yapılabilir:
Ürün bedeli 20.000 dolar, ambalaj gideri 500 dolar, fabrika içi hazırlık 200 dolar, ihracat gümrük işlemleri 300 dolar, teslim noktası satıcı tesisinden farklıysa iç nakliye 400 dolar olsun. Toplam FCA fiyatı 21.400 dolar seviyesine gelir.
Teslim yeri satıcının fabrikasıysa iç nakliye kalemi çıkabilir. Liman terminali veya hava kargo alanı teslim yeri seçildiyse iç taşıma, terminal giriş gideri ve belge operasyonu fiyata eklenebilir. Navlun, sigorta, ithalat vergisi ve varış ülkesindeki masraflar alıcı tarafından ayrıca hesaplanır.
FCA Teslim Şekli Sözleşmesi Ne Zaman Kullanılmalıdır?
FCA teslim şekli sözleşmesi, alıcının ana taşıma organizasyonunu kendi yapmak istediği durumlarda kullanılabilir. Satıcının ihracat gümrüğünü yönetmesi, alıcının ise taşıma firmasını seçmesi gereken işlemlerde dengeli bir yapı kurar. Konteyner taşımalarında, hava kargo gönderilerinde, kara yolu sevkiyatlarında ve alıcının güçlü bir lojistik ağı bulunduğu ticarette değerlendirilebilir. Satıcı taşıma sürecinin tamamını üstlenmek istemiyorsa, alıcı da çıkış gümrüğüyle uğraşmak istemiyorsa FCA mantıklı bir seçenek haline gelir.
FCA Teslim Şekli Hangi Tür Ürünlerin Taşınmasında Uygundur?
FCA, tekstil, makine parçası, elektronik ürün, otomotiv yedek parçası, gıda dışı paketli ürün, endüstriyel ekipman, mobilya, ham madde ve konteynerli yüklerde kullanılabilir. Ürün türünden çok taşıma organizasyonunun yapısı önemlidir. Mal belirlenen taşıyıcıya teslim edilebiliyorsa ve ihracat gümrüğü satıcı tarafından yapılacaksa FCA yapısı değerlendirilebilir. Hassas ürünlerde ambalaj standardı açık yazılmalıdır. Tehlikeli madde, soğuk zincir veya özel izin isteyen ürünlerde belge ve taşıma koşulları sevkiyat öncesi kontrol edilmelidir.
FCA Teslim Şeklinde Sigorta Yapılması Gerekiyor Mu?
FCA teslimde sigorta zorunlu değildir. Fakat risk, taşıyıcıya teslim anından sonra alıcıya geçtiği için sigorta alıcı açısından önemli bir güvence sağlar. Alıcı, ürün değeri, taşıma mesafesi, rota riski ve taşıyıcı şartlarına göre poliçe yaptırmayı değerlendirmelidir. Satıcı sigorta yaptırmak zorunda değildir. Taraflar sigortayı satıcının organize etmesini isterse bu durum sözleşmede ayrıca yazılmalıdır. Aksi halde sigorta sorumluluğu alıcı planlamasında kalır.
Denizyolu taşımacılığı hizmetimiz hakkında bilgi almak için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz!
FCA Teslim Şeklinde Taşıma Esnasında Hasar Durumunda Alıcı Ne Yapmalıdır?
Taşıma sırasında hasar oluşursa alıcı ilk olarak teslim belgesini, taşıma evrakını ve ambalaj durumunu kontrol etmelidir. Hasar görünür durumdaysa teslim sırasında tutanak tutulmalı, fotoğraf çekilmeli ve taşıyıcıya yazılı bildirim yapılmalıdır. Sigorta varsa poliçe şartlarına uygun bildirim süresi kaçırılmamalıdır. Mal taşıyıcıya geçtikten sonra risk alıcıda olduğu için belge düzeni kritik hale gelir. Eksik tutanak, hasar talebinin reddedilmesine yol açabilir. Alıcı, taşıyıcıdan rapor almalı ve satıcıdan gerekli belge desteğini istemelidir.
FCA Teslim Şeklinde Ödeme Şartları Nasıl Belirlenmelidir?
Ödeme şartları satış sözleşmesinde teslim kuralından ayrı olarak net yazılmalıdır. Peşin ödeme, mal mukabili, akreditif, vesaik mukabili veya vadeli ödeme seçenekleri ticari ilişkiye göre belirlenebilir. FCA teslim kuralı ödeme zamanını tek başına düzenlemez, sadece masraf ve risk paylaşımını belirler. Akreditifli işlemlerde taşıma belgesi ihtiyacı baştan konuşulmalıdır. Incoterms 2020’deki konşimento seçeneği, bankacılık işlemleri için bazı sevkiyatlarda önem kazanabilir. Ödeme tarihi, teslim belgesi, fatura, çeki listesi ve taşıma evrakı birbiriyle uyumlu hazırlanmalıdır. Net ödeme planı, tarafların sevkiyat sonrası anlaşmazlık yaşamasını azaltır.
İlginizi Çekebilir: CPT Teslim Şekli Nedir?
