İncoterms, uluslararası ticarette alıcı ve satıcı arasındaki teslim, risk, taşıma, sigorta, gümrük ve masraf paylaşımını tanımlayan standart kurallar bütünüdür. Malın nerede teslim edildiğini, taşıma masrafını kimin ödediğini, riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini ve gümrük sorumluluğunun hangi tarafta olduğunu açık hale getirir. İhracat ve ithalat işlemlerinde doğru teslim kuralı seçildiğinde taraflar daha net bir sözleşme yapar, lojistik süreç daha düzenli ilerler. Güncel uygulamada 11 teslim kuralı bulunur ve bu kurallar farklı taşıma türlerine göre iki ana grupta değerlendirilir.
Günümüzde Hangi Incoterms Terimleri Geçerlidir?
Günümüzde geçerli yapı, İncoterms 2020 kurallarıdır. 1 Ocak 2020’den itibaren sözleşmelerde güncel kuralların açık şekilde belirtilmesi önerilir. Terimler iki gruba ayrılır. İlk grup tüm taşıma türlerinde kullanılabilen kurallardır. EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP bu grupta yer alır. İkinci grup deniz ve iç su yolu taşımalarına uygun kurallardır. FAS, FOB, CFR ve CIF bu alanda kullanılır. İncoterms teslim şekilleri seçilirken ürün tipi, taşıma yolu, alıcı ve satıcının operasyon gücü birlikte düşünülmelidir.
Incoterms Terimleri Nelerdir?
İncoterms teslim şekilleri toplam 11 terimden oluşur. Her terim, taraflar arasındaki risk ve masraf sınırını farklı noktada belirler.
- EXW, satıcının malı kendi yerinde alıcıya hazır ettiği teslimdir.
- FCA, satıcının malı belirlenen taşıyıcıya teslim ettiği kuraldır.
- CPT, satıcının taşıma bedelini ödediği fakat riskin ilk taşıyıcıda alıcıya geçtiği yapıdır.
- CIP, CPT’ye benzer, sigorta satıcı tarafından yapılır.
- DAP, satıcının malı varış noktasına kadar getirdiği teslimdir.
- DPU, satıcının malı belirlenen yerde boşaltarak teslim ettiği kuraldır.
- DDP, satıcının ithalat vergileri dahil teslim yaptığı en geniş sorumluluk taşıyan yapıdır.
- FAS, malların gemi yanında teslim edildiği deniz yolu kuralıdır.
- FOB, malların gemiye yüklenmesiyle riskin alıcıya geçtiği teslimdir.
- CFR, satıcının navlunu ödediği deniz yolu kuralıdır.
- CIF, CFR’ye benzer, sigorta satıcı tarafından yapılır.
İncoterms Teslim Şekilleri Neden Önemlidir?
İncoterms teslim şekilleri, dış ticarette tarafların görevlerini netleştirir. Sözleşmede sadece ürün fiyatı yazmak yeterli değildir. Malın hangi noktada teslim edileceği, taşıma masrafının kime ait olacağı, sigortanın kim tarafından yapılacağı ve riskin nerede devredileceği açık olmalıdır. Yanlış teslim kuralı seçildiğinde alıcı beklenmeyen vergi, navlun ya da gümrük maliyetiyle karşılaşabilir. Satıcı da kontrol etmediği bir süreçten sorumlu tutulabilir. Net teslim kuralı, satış fiyatını daha doğru hesaplamayı sağlar. Örneğin EXW fiyat ile DDP fiyat aynı değildir. Çünkü DDP’de satıcı çok daha fazla masraf üstlenir. Lojistik planlama, müşteri beklentisi ve maliyet yönetimi için doğru terim seçimi kritik değer taşır.
Tüm Taşıma Türlerinde Kullanılan Teslim Şekilleri
Tüm taşıma türlerine uygun kurallar, kara yolu, hava yolu, demir yolu, deniz yolu ve karma taşıma operasyonlarında kullanılabilir. EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP bu kapsamdadır. İhracatta kamyonla başlayan, gemiyle devam eden ve sonrasında tekrar kara yolu ile tamamlanan sevkiyatlarda bu grup daha esnek bir yapı verir. İncoterms teslim şekilleri arasında FCA, çok modlu taşımalar için sık kullanılan dengeli bir seçenektir. Satıcı ihracat işlemlerini yapar, alıcı ana taşımayı üstlenir. DAP ve DDP ise alıcıya daha kolay teslim deneyimi sağlar. CIP, sigorta zorunluluğu taşıdığı için yüksek değerli ürünlerde değerlendirilebilir. DPU ise satıcının boşaltma sorumluluğu aldığı tek teslim kuralıdır. DAT teriminin DPU olarak değiştirilmesi, teslimin terminal dışındaki farklı noktalarda da yapılabileceğini daha açık hale getirmiştir.
Deniz ve İç Su Yolu Teslim Şekilleri
Deniz ve iç su yolu taşımalarına özel teslim kuralları FAS, FOB, CFR ve CIF olarak ayrılır. FAS, malların gemi yanında teslim edilmesiyle çalışır. FOB, malların gemiye yüklenmesiyle satıcı sorumluluğunun büyük ölçüde tamamlandığı yapıdır. CFR’de satıcı navlunu öder, risk yükleme limanında alıcıya geçer. CIF, CFR’ye sigorta yükümlülüğünün eklenmiş halidir. İncoterms teslim şekilleri içinde deniz yolu kuralları, dökme yük, proje yükü ve klasik gemi sevkiyatlarında daha doğru sonuç verir. Konteyner taşımalarında her zaman FOB kullanmak doğru olmayabilir. Mal çoğu zaman satıcıdan çıktıktan sonra doğrudan gemiye değil terminale teslim edilir. Bu durumda FCA daha net bir teslim noktası sağlayabilir.
İncoterms 2020 İle Değişen Temel Noktalar
İncoterms 2020 ile en bilinen değişikliklerden biri DAT teriminin DPU olarak güncellenmesidir. DPU, teslimin sadece terminalde değil, tarafların belirlediği başka bir yerde de boşaltma sonrası yapılabileceğini daha net anlatır. FCA içinde deniz taşımasında alıcının taşıyıcıdan satıcıya gemiye yükleme kaydı içeren konşimento düzenletmesini istemesine imkan veren bir düzenleme de yer alır. Sigorta tarafında CIP ve CIF ayrımı daha belirgin hale gelmiştir. CIP kuralında daha geniş teminat beklentisi gündeme gelirken, CIF deniz yolu yapısında farklı kapsamla kullanılmaya devam eder. İncoterms 2020, güvenlik gereklilikleri ve bunlara bağlı masrafların taraflara dağılımı konusunda daha açık bir yapı kurar.
Alıcı Ve Satıcı Sorumlulukları Nasıl Ayrılır?
Teslim kuralı seçimi, alıcı ve satıcı arasındaki sorumluluk dengesini değiştirir. EXW, satıcıya en düşük sorumluluk veren terimlerden biridir. Satıcı malı kendi yerinde hazır eder. Alıcı taşıma, yükleme, ihracat, sigorta ve ithalat işlemlerini üstlenir. DDP ise satıcının en geniş yük taşıdığı kuraldır. Satıcı ürünün alıcı ülkesindeki adrese kadar ulaşması için gümrük ve vergi dahil geniş süreçleri yönetir. FCA, CPT, CIP ve DAP gibi ara kurallar taraflara daha dengeli görev paylaşımı sağlar. Satıcı bazı taşıma ve gümrük işlemlerini üstlenirken, alıcı kalan kısmı planlar. İncoterms seçilirken tarafların operasyon kabiliyeti dikkate alınmalıdır. Gümrük bilgisi zayıf bir alıcıya EXW vermek pratikte sorun çıkarabilir. Satıcının alıcı ülkesinde vergi kaydı yoksa DDP kullanmak da riskli olabilir.
Risk Devri ve Masraf Paylaşımı
İncoterms teslim şekilleri içinde en çok karıştırılan konu risk ve masraf ayrımıdır. Bazı kurallarda satıcı taşıma bedelini öder, fakat risk daha erken alıcıya geçer. CPT ve CIP bu duruma iyi örnektir. Satıcı belirlenen varış noktasına kadar navlunu öder. Fakat risk ilk taşıyıcıya teslimle alıcıya geçer. Bu ayrımı bilmeyen taraflar hasar durumunda yanlış beklentiye girebilir. FOB, CFR ve CIF kurallarında risk, mallar gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. DAP ve DDP’de risk, varış noktasında teslim anına kadar satıcıda kalır. Masraf paylaşımı fiyat hesabında belirleyicidir. Teslim kuralı değiştiğinde teklif fiyatı da değişir. Aynı ürün EXW, FCA, DAP veya DDP şartıyla farklı maliyet seviyesine ulaşır.
Doğru Teslim Şekli Nasıl Seçilir?
Doğru teslim şekli, ürünün türüne, taşıma yoluna, tarafların deneyimine ve müşteri beklentisine göre seçilir. Küçük, düşük riskli ve alıcının taşıma gücü yüksek olan işlemlerde EXW ya da FCA düşünülebilir. Satıcının taşıma organizasyonunu yönetmesi isteniyorsa CPT, CIP veya DAP değerlendirilebilir. Alıcı kapıya kadar kolay teslim bekliyorsa DAP ya da DDP seçenekleri öne alınabilir. Yüksek değerli ürünlerde sigorta konusu ayrı düşünülmelidir. Satıcının sigorta yapması isteniyorsa CIP veya CIF uygun olabilir. Deniz yolu dökme yüklerde FOB, CFR ve CIF daha anlamlı hale gelir. Karma taşımalarda FCA, CPT, CIP, DAP ve DDP daha esnek çözüm verir. Sözleşmede teslim yeri açık yazılmalı, sadece ülke ya da şehir adıyla yetinilmemelidir. Depo, terminal, liman, fabrika ya da kesin adres belirtilmelidir.
İncoterms Teslim Şekilleri Sözleşmede Nasıl Yazılmalıdır?
Sözleşmede teslim kuralı, teslim noktası ve kural yılı birlikte yer almalıdır. Örnek kullanım şu şekilde olabilir: FCA İstanbul Havalimanı, İncoterms 2020. DAP Berlin Alıcı Deposu, İncoterms 2020. FOB İzmir Limanı, İncoterms 2020. Bu yazım şekli, tarafların hangi kural setini esas aldığını ve teslim noktasını açık hale getirir.
İncoterms teslim şekilleri ödeme şartının yerine geçmez. Peşin ödeme, akreditif, mal mukabili veya vesaik mukabili gibi ödeme modeli ayrıca belirlenmelidir. Teslim kuralı, masraf ve risk paylaşımını düzenler. Ödeme tarihi, belge koşulu, sigorta kapsamı, boşaltma masrafı ve gecikme halinde uygulanacak işlem sözleşmede ayrı maddelerle yazılmalıdır.
İncoterms, dış ticarette tarafların aynı dili konuşmasını sağlar. Doğru terim seçildiğinde lojistik maliyet daha net hesaplanır, risk noktası anlaşılır, gümrük ve teslim süreci daha kontrollü ilerler. İyi hazırlanmış bir sözleşme, ürünün sadece satılmasını değil, güvenli ve düzenli şekilde teslim edilmesini de sağlar.
